چون صفوفِ لشکر آراسته شد، رستم چون پیلِ مست در میانِ سپاهِ هاماوران، شام و بربر تاخت و زمین را از خونِ دشمن رنگین ساخت.

شاهان و نامدارانِ دشمن اسیرِ دستِ پیلتن شدند و یارای مقاومت در برابرِ فرّ و بازوی او نیافتند.

رستم به دژِ زندان شتافت، بندها را برید و کاووس و گودرز و گیو را با دلی شاداب و سریرافراز از بند رهانید.

برآمد خروش از دو رویه سپاه؛

زمین شد ز خون همچو دریای شاه.

چو رستم برآویخت با نامداران؛

شکست آن صفِ تیره‌رایِ سواران.

فتادند شاهان ز تخت و ز پای؛

که رستم برآورد کاووس از جای.

گشاد آن درِ بند و تیره قفس؛

که روشن شد از نورِ او مرغ و خس.

برآویخت با لشکرِ شام و روم

که تاریک شد دشت از آن مرز و بوم

چو رستم درآورد گرزِ گران

نگشتند یک تن ز جنگ‌آوران

گرفت آن شهِ هاماوران را به بند

که آمد بر آن خیره‌سر روزِ گند

گشاد آن درِ زندان و کاووس شاه

برآورد بیرون ز تیره تباه

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»،

بخش ۵: نبرد رستم با سپاه سه کشور، اسارت شاهان و آزادی کاووس؛ متنِ اصلیِ این پژوهش.

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»، بخش چهارم؛ نامهٔ رستم و آماده‌سازی برای نبرد.

چون رستم از اسارتِ کاووس آگاه شد، کمربندِ همت بست و نامه‌ای سخت و تکان‌دهنده به شاهِ هاماوران گسیل داشت.

شاهِ هاماوران مغرور و خیره‌سر پاسخ داد و از مصر و بربر درخواستِ سپاه کرد تا در برابرِ رستم بایستد.

پیلتن با لشکری بی‌شمار و کشتی‌های بی‌کران از دریا گذشت تا بساطِ فریب و نیرنگ را در هاماوران واژگون سازد.

برآمد ز زابل خرامِ پلنگ؛

که رستم برآمد به هنگامِ جنگ.

نوشت آن پیلتن نامه‌ای پر ز بیم؛

به شاهِ هاماورانِ ناسپاس و عدیم.

چو پاسخ نیامد به راهِ درست؛

ز دریا گذر کرد و لشکر بجست.

گرفت آن دلیر آب و هم کوه و دشت؛

که سیلِ قهر از برِ دشمن گذشت.

چو آگاه شد رستم از کارِ شاه

بجنبید با فرّ و با دستگاه

نوشت آن برومندِ پرخاش‌خر

که ای شاهِ برگشته از راهِ در

رها کن ز بند آن شهِ نامور

گرت سر نخواهد شدن زیرِ بر

چو سرتافت آن خیره‌سر از سخن

برآورد رستم خروشِ من‌من

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»،

بخش ۴: نامهٔ رستم به شاه هاماوران، حملهٔ دریایی و آماده‌سازی برای نبرد بزرگ؛ متنِ اصلیِ این پژوهش.

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»، بخش سوم؛ خیانت شاه هاماوران و اسارت کاووس.

شاهِ هاماوران پس از آن صلحِ ظاهری، آتشِ کینه در دل افروخت و با مکر و افسون، کاووس را به بزمِ فریب دعوت کرد.

کاووسِ غافل در این دام افتاد؛ شاهِ هاماوران عهد بشکست و او به همراهِ سودابه و پهلوانانِ ایران به بند کشید.

چون خبرِ این اسارت به ایران رسید، کشور آشفته شد و سپاهیان برای رهاییِ شاه، چشم‌انتظارِ دستانِ رستم ماندند.

نهفت اندر آن سینه کین و فریب

که تا شاه گردد ز لشکر غریب

بخواندش به بزم و ببستاش راه

فکند اندر آن تیره زندان سپاه

به زنجیر شد بسته کاووسِ شاه

پر از خون دل و تیره گشته تباه

چو ایران از این ماجرا شد خراب

دلِ پهلوانان درآمد به تاب

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»،
بخش ۳: خیانت شاه هاماوران، اسارت کاووس و سودابه و آشفتگی ایران؛ متنِ اصلیِ این پژوهش.

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»، بخش دوم؛ ازدواج کاووس و سودابه.

چون آوازه‌ی جمال و کمالِ سودابه، دخترِ شاهِ هاماوران، به گوشِ کیکاووس رسید، فرستاده‌ای خردمند به خواستگاری‌اش فرستاد.

شاهِ هاماوران پس از مشورت با دختر، تن به این پیوند داد زیرا یارای مقاومت در برابرِ فرّ و شکوهِ ایران را نداشت.

سودابه با جهازی فراوان و هدایای شاهانه نزدِ کاووس آمد و بر آیینِ زمانه عقدِ ازدواج میانِ آن دو بسته شد.

برآمد یکی راز از پرده‌گاه؛

که دارد یکی دخت، شاهِ سپاه.

چو سودابه را دید فرستاده‌رای؛

دلِ شاهِ ایران شد از مهر از جای.

پذیرفت پدر با دلی پر ز درد؛

که این پیوند روشن کند روزِ سرد.

ببستند پیمان به آیین و کیش؛

گزید آن مهین‌دخت را جفتِ خویش.

یکی راز گفت اندر آن انجمن

ز سودابه دختِ شهِ هم‌سخن

فرستاد کاووس با داد و هوش

که تا دختر آرد به فرمان و گوش

پذیرفت شاهِ هاماوران به درد

که از زورِ کاووس شد روی زرد

شد آن ماهِ سیمین‌بر نزدِ شاه

که روشن شد از رویشان تخت و گاه

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»،

بخش ۲: خواستگاری کاووس از سودابه دختر شاه هاماوران و ازدواج با او؛ متنِ اصلیِ این پژوهش.

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»، بخش اول؛ لشکرکشی کاووس و تسلیم نخستین.

کایکاووس پس از استقرارِ ایمنی، رختِ سفر بست و از چین و توران تا مکران و بربرستان را زیرِ فرمانِ خود آورد.

روانهٔ باختر شد و ماهی چند مهمانِ رستم در زابلستان بود؛ سپس با ناوگانِ دریایی به سوی مصر و شام تاخت.

با لشکرِ هاماوران درآویخت و پهلوانانِ ایران صفوفِ آنان را درهم‌دریدند تا شاهِ هاماوران چاره‌ای جز زنهار و تسلیم نیافت.

برآمد ز ایران سوی باختر؛

سپاهی چو خورشیدِ تابنده فرّ.

بربرستان به تیغِ گودرز گشت؛

که هر سرکشی کز رهِ داد بگذشت.

میهمان شد به نیمروز اندرین؛

نزدِ رستم زالِ بیدادبین.

چو برشد به دریا سپاهِ گران؛

زنهار خواست شاهِ هاماوران.

بدان گه که کاووس شد کامگار

بجنبید از ایران سوی کارزار

گرفت آن زمین‌های دور و دراز

ز توران و چین تا به مرزِ حجاز

به نیمروز شد مهمانِ پیلتن

که روشن شد از فرّ او انجمن

چو لشکر کشید از پیِ هاماوران

زنهار خواست شاهِ نام‌آوران

فردوسی، شاهنامه، «رزم کاووس با شاه هاماوران»،

بخش ۱: لشکرکشی کاووس به باختر، نبرد در بربرستان و آغاز جنگ هاماوران؛ متنِ اصلیِ این پژوهش.

فردوسی، شاهنامه، «پادشاهی کی‌کاووس»، بخش هفدهم؛ پایان داستان مازندران.